Brzozów (Birkenfeld) cmentarz grudzien 2018

Brzozów (Birkenfeld) gm. Rzeczyca, to jedna z tych miejscowości, o których w literaturze dotyczącej osadnictwa niemieckiego XIX w województwie łódzkim, pisze się stosunkowo często. Kiedy się czyta książki, wszystko w Brzozowie zdaje się być proste. Wiadomo, że "osadnictwo szwabskie". Wiadomo, że wieś była prężna. Wiadomo, że był również ewangelicki cmentarz.

Jadąc tam w zimowe, grudniowe popołudnie, wiedząc, że trwają tam prace porządkowe na cmentarzu, byłam pewna, że zobaczę prężną wieś i dobrze zachowany cmentarz.

A tym czasem widok mnie zasmucił. Prace porządkowe trwają i mocno trzymam za zapaleńców kciuki. Wyobrażenie tego ile pracy trzeba było, żeby odsłonić ten cmentarz, budzi uznanie. Widok potłuczonych nagrobków, które nie wywróciły się ot tak same z siebie. Wysypisko śmieci, które jest obok. Wszystko to skłania do pytań. Pytań, nad którymi warto i trzeba się pochylić.

Wszystkie ona zaczynają się od słowa "dlaczego"?

I mniej może zależny mi na odpowiedzi na pytania: dlaczego zarośnięty? dlaczego zapomniany?

Ale dlaczego zniszczony?

Ze strachu, z nienawiści, niewiedzy, zemsty, głupoty? Dlaczego?

Wracają dziś do mnie słowa z zeszłorocznego już sympozjum „Cmentarze, milczący świadkowie historii”, zorganizowanego przez nieformalną grupę REM w Łodzi. Szczególnie powraca termin "Trudna pamięć". Hasło wytrych, a może wstęp do pisania lokalnych historii. Historii z perspektywy ludzi, a nie "odczłowieczonej" polityki. Niektóre osądy przychodzą łatwiej, kiedy mówimy Niemcy, otwieramy klisze "hitlerowcy", "II woja światowa". Trudniej, kiedy uświadamiamy sobie, że sąsiedzi, że dużo wcześniej niż II wojna światowa, że mój wujek mógł tłuc nagrobki na chrześcijańskim cmentarzu, lub po prostu cmentarzu... Czy minęło już odpowiednio dużo czasu, żeby zacząć tą historie odtwarzać? Prawdziwą, a nie wygodną!